بندرعباسی زبان یا گویش ؟
مجتبی حاجی زاده
دستهبندی نشده
هرمزگانیها دارای گویش هستند نه زبان
هنوز اهالی علم و ادب استان دراین که بندرعباسی زبان یا گویش است به توافق واحدی نرسیده اند و تا تکلیف این سوال مشخص نشود بدون شک به بسیاری از سوالات دیگر نیز نمی توان پاسخ داد . علم زبانشناسی به راحتی به این سوال پاسخ می دهد و ظاهرا بسیاری از محققین این استان خارج از چارچوبهای علمی و تئوریهای به یقین رسیده زبانشناسی در جستجوی پاسخی مطمئن برای این سوال هستند . قبل از آغاز این مقوله گویش بودن بندرعباسی را اعلام نه به عنوان یک نظر شخصی بلکه بر اساس داده های علم زبانشناسی وسپس به برخی مبانی این علم در راستای مقوله مورد نظر می پردازم .
با توجه به گستردگی این علم و به دور از پردازش واژه شناسی / واج شناسی / معنا شناسی / سبک شناسی / نحو / زبانشناسی تاریخی و غیره که در اینجا مجالی برای آن نیست ابتدا به این سوال پاسخ می دهم که آیا مردم هرمزگان به زبان پارسی تکلم می کنند یا خیر ؟ سوال بسیار ساده و پاسخ آن نیز طبیعتا مثبت می باشد . اما نکته قابل توجه اینجاست که مردم هرمزگان ایرانی صحبت می کنند در واقع خود پارسی زیرشاخه ای از زبانهای ایرانی است که سه دوره مختلف داشته اند و به این بحث هم کوتاه پرداخته خواهد شد و باتوجه به اینکه بسیاری از لغات موجود در این گویش برگرفته ازپارسی پهلوی می باشد می توان اذعان داشت که این گویش پارسی است . وام گرفتن کلمات از زبانها و گویشهای دیگر جزئی از فرهنگ و خصوصیات هرقوم و زبانی می باشد پس استفاده از برخی کلمات آفریقایی و اروپایی و در واقع غیر ایرانی که بسیاری از آنها با اشتباه تلفظ و برخی حتی معنای واقعی خود را نیز از دست داده اند رای بر زبان بودن این گویش نمی دهد . اکنون باید تعریف جامعی از زبان داشته باشیم تا به شناخت بهتر برسیم .
زبان جیست ؟ تعریف زبان به صورت عام مجموعه کلماتی که انسان به وسیله آنها تکلم میکند را زبان می گویند و اما جامع و علمی تر اینکه زبان ارتباط فکر و احساس با دنیای بیرون از خود به وسیله صدا ، ژست و یا علائم نوشتاری می باشد . در حوزه ادبیات ، زبان تعریف بسیار گسترده ای دارد که خارج از این مبحث است .
گویش چیست ؟ تنوع و تفاوتهای منطقه ای و قومی یک زبان را گویش می گویند .
با کمی اندیشه در تعاریف ارائه شده از زبان و گویش اثبات این که بندرعباسیها و هرمزگانیها دارای گویش هستند نه زبان بسیار آسان می شود .
اگر نگاهی کوتاه به خانواده های زبانی داشته باشیم به دو خانواده بزرگ بر می خوریم که هند و اروپایی و سامی هستند . زبان پارسی از خانواده بزرگ هند و اروپایی می باشد که این خانواده جزء کهن ترین خانواده های زبانی دنیا است . در این میان می توان از زبانهای هندی / آناتولیایی / هند و ایرانی / ایتالیک و غیره نام برد و همچنین سامی که شامل زبانهای عربی و عبری و … می باشد .
زبان هند و ایرانی یکی از زیرمجموعه های خانواده بزرگ زبانی هند و اروپایی است که همانگونه که از نام آن هویداست شامل دو زبان هندی و ایرانی می باشد . علت به وجود آمدن زبان هندی در کنار ایرانی جدا شدن این دو از یکدیگر بوده است .
زبان ایرانی به سه دوره باستان ، میانه و نو تقسیم بندی می شود . در حال حاضر نیز ایران و افغانستان و تاجیکستان به زبان پارسی نو سخن می گویند شکلی از پارسی میانه و بسیار اندک ، باستان در برخی از جمهوریهای آسیای میانه هم اکنون نیز دیده می شود .
تنوع گویش در زبان پارسی در کشورمان به صدها گویش می رسد که در تقسیم بندی گویشی ، گویش مردم هرمزگان جزئی از گویشهای رایج معروف به گویشهای جنوب شرقی ایران شاخه بشاکردی می باشد که این شاخه شامل : بندرعباسی ، مینابی ، رودانی ، هرمزی ، کمزاری و . . . و حتی برخی از قسمتهای عمان می شود . دیگر شاخه گویشهای جنوب شرقی ایران گویشهای لارستانی است که شامل : لاری ، اوزی ، بستکی ، گراشی ، فارغانی ، خنجی و غیره می باشد .
در این مقاله سعی شده به دور از اصطلاحات تخصصی و چالشهای اطلاعاتی ( چالشهای اطلاعاتی به زمانی اطلاق می شود که خواننده برای خواندن متن نیاز به اطلاعاتی بیشتر در آن زمینه داشته باشد . ) بحثی را هر چند بسیار مختصر در مورد زبان یا گویش بودن بندرعباسی و هرمزگانی به رشته تحریر در آید که امیدوارم مورد توجه قرار گرفته باشد .
امید است محققین استان با درایت و بینش بیشترو بر پایه مبانی علمی و اصولی کار تحقیقی خود را ادامه دهند تا نگارنده و تمامی علاقه مندان در این رشته و همچنین سایر پژوهشگران از ثمره تحقیقات علمی و اصولی این عزیزان نهایت استفاده را ببریم .
حجت حاجی زاده
