آیا فضای موسیقی ما نیاز به پالایش اخلاقی دار
مجتبی حاجی زاده
دستهبندی نشده
فضاهای مجازی، تبلیغات غیر واقعی، مجیز گوییها و بت سازیها برخیها را به جامعه و جوانان ما تحمیل کرده است.
بی اخلاقیهای این قشر به تابویی تبدیل شده که هیچکس حاضر به شکستنش نیست
برای پیشرفت موسیقی، هنرمندان نیز خود را به لحاظ اخلاقی ارتقا دهند
هنرمندان با الگو قرار دادن خویش به زندگی شخصی ما وارد می شوند
گناه موسیقی چیست اگر مجری آن بی اخلاق است؟
مقاله را در صفحه ی بعد بخواند.
انحطاط اخلاقی هنرمندان همیشه از دغدغه ها و معضلات عرصه ی هنر در جهان بوده است. می توان از موزیسینهای بسیاری نام برد که مروج بی اخلاقی در جامعه ی بشری بوده اند. یک موزیسین باید به این قول مشهور دقت کند که اخلاق، آهنگِ رفتار وی است. اخلاق مناسب مانند یک اثر موسیقیایی می تواند آرامبخش، اندیشمندانه و فاخر باشد و به جذب مخاطب بینجامد و حتی بالعکس. با در نظر گرفتن تعریف دیگری که می گوید، اخلاق هماهنگی با محیط پیرامون است، مطالعه ی بی اخلاقی در قشر هنرمند باید در ظرف خود و با توجه به محیط پیرامون آن صورت گیرد. جامعه ی امروز ایران بر اساس اصول اعتقادی – ارزشی شکل گرفته است و بالطبع نوع نگاه به هنر و هنرمند نیز بر همین پایه استوار است. اگر چه که در همین جامعه برخیها اعتقاد دارند بی اخلاقیهای یک هنرمند! جزئی از زندگی شخصی وی است و انتقاد از کردار را اصطلاحا سَرَک کشیدن به زندگی شخصی اش می پندارند.
اینجا بی اخلاقی هنرمند پدیده ای مذموم است و برای تامین مطلوبهای فرهنگی و هنری خود باید اخلاق را در جامعه و فرد بر صدر بنشانیم. دو واژه ی هنرمند و بی اخلاق با یکدیگر سنخیتی ندارند اما بالاجبار، استفاده می شوند. هنرمندان در اجتماع ما مانند سایر جوامع، الگوی رفتاری بسیاری از مردم به ویژه نوجوانان و جوانان می باشند. در فرهنگ دینی و ملی ما الگوهای ارزشی و فاخری وجود دارند که پیروی از آنها متضمن سعادت و موفقیت اشخاص است اما در وهله ی اول جوانان به دنبال الگوهای ملموس و دمِ دست می باشند تا سپس به تدریج درک و فراست عمیق از فلسفه و اندیشه های الگوهای ارزشی پیدا کنند. هنرمندان و ورزشکاران همان الگوهای دمِ دستِ مقطعی هستند که در دنیای امروز نماد ظاهری و شخصیتی بسیاری از افراد جامعه می شوند. البته در این مبحث یک هنرمند و یا ورزشکار نمی تواند یک الگوی ارزشی باشد و صرفا جنبه ی عینی پیدا می کند زیرا الگوی ارزشی بایستی فاکتورهای خاص خودش را دارا باشد. پهلوان تختی را می توان به عنوان یک الگوی ارزشی در ورزش معاصر ایران نام برد.
هنرمندان موسیقی از جمله شخصیتهای مهم و تاثیرگذار در جامعه ی ما هستند تا جایی که برخی از آنها به عنوان الگوهای اخلاقی و ظاهری اقشاری از جامعه ی ما شناخته می شوند. تردیدی نیست که اینجا صحبت ازهنرمند با اخلاق است و نه هنر اخلاق گرا، که در مورد دومی، مباحث زیادی وجود دارد و مدافعان و مخالفان خودش را دارا می باشد و هنوز بر سر آن به اجماع نرسیده اند. مسلما کسی وجود ندارد که به با اخلاق بودن هنرمند ایرادی وارد بداند. هنجار شکنی های برخی از هنرمندان عرصه ی موسیقی همیشه مطرح بوده ، اما به آن پرداخته نشده است. خطاهای انسانی با توجه به ویژگیهای خودِ انسان، قابل اغماض هستند، حالا چه این قشر هنرمند باشد و چه ورزشکار و چه سایر، اما وقتی خطاهایی در قشر خاصی از جامعه به شکل عرف درمی آید باید توجه داشت که این دیگر یک زنگ خطر است، زنگ خطری که سالها در بین برخی از هنرمندان به صدا در آمده و عکس العملها هم از حد نجواهای اصطلاحا درِ گوشی فراتر نرفته است، انگار پرداختن و مطرح کردن بی اخلاقیهای این قشربه تابویی تبدیل شده که هیچکس حاضر به شکستنش نیست، شکستن برخی از تابوها که اکنون عرف جامعه ی هنری ماست نه تنها نمی تواند گناهی در پی داشته باشد بلکه متضمن حیات سالم آیندگان این عرصه خواهد بود. سقراط می گوید: برای اینکه جامعه ای را از لحاظ سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ارزیابی کنید، وضعیت موسیقی آن را بسنجید.
در زیر پوست این هنر، لکه هایی وجود دارد که نباید فرصت درمان آنها را از دست داد که منجر به تیرگی بیشترمی شود. اگر پیشرفت و کمال موسیقی امان مد نظر خاص و عام است باید و باید در کنار عوامل فنی، هنرمندان نیز خود را به لحاظ اخلاقی ارتقا دهند. هرازگاهی که اخبار مهوع از قماش هنرمند نما به گوش می رسد، نازک شدن تار ارتباطی جوانان اخلاق مدار با این هنر را به وضوح مشاهده می کنیم، نه جای حاشاست و نه پنهان کاری، موارد بی اخلاقی از نوع هنرمندان! از حاشیه فراتر رفته است. اعتبار و جایگاه ارزشی موسیقی خدشه دار شده و سکوت و مماشات بر حدت آن افزوده است. عدم فرهنگ سازی و غفلت دستگاههای فرهنگی از این امر، مزید بر علت شده و دامنه ی این ناهنجاریها روز به روز در حال افزایش است.
صدای اعتراض جامعه به این معضل فرهنگی رساتر از هر زمان دیگری به گوش می رسد. پدر و مادری که می بیند هنرمند نمای بی اخلاق و غرقِ در اعتیاد، نماد رفتاری فرزندش شده و اخلاق گریزی جایگزین اخلاق مداری در جامعه ی هنری ما شده است و جایگزینی برای این نماد پیدا نمی کند، نگرانیهای خود را به انحاء مختلف بروز می دهد که مخرب ترین نوع آن جبهه گیری و نگاه مسموم به خود هنر و در اینجا موسیقی است. امروزه اخلاق گریزی بدعت شومی است که بنیان نهاده شده است و جوان حتی با علم به شوم بودن آن فرار را بر قرار به اخلاق ترجیح می دهد. شاید درجامعه ای که فرد با ارائه ی چند اثر حتی تهی از ابعاد هنری لقب هنرمند به خود می گیرد و نامش فارغ از شایستگیهای لازم در بوق و کرنا می شود، تصویری غیر واقعی از وی ارائه و بدون اندک تلاش و حتی استعدادی پایش را جای پای بزرگان می نهند (چند صباحی)، بدون گذراندن دوره های ضروری علمی، استاد خطاب می شود، بسیاری از رفتارها ی غیر متعارف را بتوان قابل توجیه دانست. قصد ورود به زندگی شخصی هنرمندان را نداریم و به ضرس قاطع این هنرمندان هستند که با الگو قرار دادن خویش به زندگی شخصی ما وارد می شوند. بسیاری از این الگوها به انتخاب خود افراد نیست، امروزه فضاهای مجازی، تبلیغات غیر واقعی، مجیز گوییها و بت سازی از برخی افراد بی اخلاق و نالایق، آنها را به جامعه و جوانان ما تحمیل کرده اند.
فضای موسیقی ما نیاز مبرم به پالایش اخلاقی دارد. گناه موسیقی چیست اگر مجری آن بی اخلاق است؟ چرا نشریات برای چاپ آثار و حتی گفته های هنرمندان موسیقی احساس ترس کنند که مبادا مروج بی اخلاقیها شوند؟ مگر نه اینکه قصور از خود این افراد است؟ مگر نه اینکه هنرمندان موسیقی ما به یمن بی اخلاقیهای پررنگ برخی از هنرمندانش! جایگاهشان در جامعه به شدت تنزل پیدا کرده است؟ این پالایش از برای موسیقی و حرکت به سوی تولید موسیقی فاخر و بازپس گیری جایگاه از دست رفته ی هنرمندان زحمتکش این قشر و تغییر نگاه لعب انگارانه به موسیقی امروز و جلوگیری از انحطاط اخلاقی بیشتر است. شکی نیست که اولین گام را باید هنرمندان نجیب و اخلاق مدار، خود بردارند و مطمئن باشند که تمامی اقشار جامعه به ویژه مطبوعات، دراین امر آنها را یاری خواهند کرد و باشد که هنرمندان موسیقی اخلاق مدار ما روزی به فاکتورهای یک الگوی ارزشی دست پیدا کنند و مایه ی درخشش فرهنگ و هنر و فخر و مباهات هموطنانشان باشند.
حجت حاجی زاده
این مقاله در نشریه ی آوای خلیج فارس شماره ی ۶۰ منتشر شده است.
